تحلیل پیشران‌های اقتصادی - اجتماعی مشارکت ذینفعان در حکمرانی حوزه‌های آبخیز (مطالعه موردی: حوزه آبخیز توچال - پاکدشت)

Abstract

تخریب اراضی و وقوع سیلاب در حوزه‌های آبخیز نیمه‌خشک ایران، اقدامات آبخیزداری گسترده‌ای را ضروری ساخته، اما پایداری آن‌ها به مشارکت و رضایت جوامع محلی وابسته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی، مشارکت و رضایت ساکنان روستایی حوزه توچال-پاکدشت را ارزیابی می‌کند. داده‌ها با پرسشنامه و مصاحبه با ۲۰۷ سرپرست خانوار در سه روستا با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی‌شده گردآوری و با SPSS تحلیل شد. نتایج نشان داد میانگین مشارکت (78/3 از ۵) و رضایت (65/3 از ۵) نسبتاً مطلوب است. مشارکت اجرایی بیشترین (02/4) و نظارتی-ارزیابی کمترین میانگین (13/3) را داشت. رضایت اجتماعی (72/3) بالاتر از زیست‌محیطی (61/3) و اقتصادی (59/3) بود. همبستگی مستقیم و معناداری میان مشارکت و رضایت تأیید شد (681/0=r). تفاوت معنادار مکانی در مشارکت نیز مشاهده شد، به‌طوری‌که روستای بالادست بیشترین و پایین‌دست کمترین امتیاز را داشت. تحصیلات (42/0=r)، سابقه مواجهه با طرح‌ها (42/0=r) و درآمد (31/0=r) قوی‌ترین همبستگی رابا مشارکت داشتند. مدل رگرسیون، درآمد (278/0=β)،نوع شغل (226/0=β) ومالکیت زمین و دام (221/0=β) را پیش‌بینی‌کننده‌های معنادار رضایت معرفی کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد مشارکت به اطلاع‌رسانی و اجرا محدود و در تصمیم‌گیری راهبردی ضعیف است.اصلاح رویکرد مهندسی‌محور فعلی و گذار به مدیریت مشارکتی از طریق شوراهای روستایی، مشوق‌های اقتصادی و سازوکارهای گزارشدهی شفاف پیشنهاد می‌شود.