تقطیع روایت در کتاب من لا یحضره الفقیه؛ مصادیق، انگیزه ها و آسیب ها

نویسندگانمجتبی علی اکبریان- حمیدرضا فهیمی تبار-محسن قاسم پور
نشریهدو فصلنامه حدیث پژوهی
شماره صفحات۶۳-۹۸
نوع مقالهFull Paper
تاریخ انتشار۱۳۹۸
رتبه نشریهعلمی - پژوهشی
نوع نشریهچاپی
کشور محل چاپایران

چکیده مقاله

تقطیع در لغت به معنای قطعه قطعه کردن و در اصطلاح اهل حدیث، نقـل بخشـی از روایـت و تـرک
بخشی دیگر از آن است. این پدیده که از آغاز دوران نقل حدیث وجود داشت و با شروع تدوین جوامع
موضوعی رواج بیشتری یافت، با عکسالعملهای مثبت و منفی مواجه بوده و برخی آن را مجاز و برخی
دیگر آن را برنتابیدهاند؛ از جمله کسانی که در اثر حدیثی خود به تقطیع پرداخته، محدث نامآور، شـیخ
صدوق در کتاب من لا یحضره الفقیه است. تأثیرپذیری محدثان و فقیهـان از ایـن کتـاب بـر کسـی
پوشیده نیست. بررسی میزان فراوانی روایات تقطیعشده در این اثر حدیثی، علل و انگیزههـای مؤلـف
برای تقطیع روایات و اینکه آثار این تقطیعها چه بوده است، موضوعات و پرسشهـایی اسـت کـه در
این پژوهش به آنها پرداخته شده است. نتایج تحقیق که اغلب با روش مقایسـه روایـات متحـد بـا
یکدیگر به دست آمده، نشان میدهد که از مجموع 5920روایت موجود در ایـن کتـاب، حـداقل 626
مورد روایت تقطیعشده وجود دارد که حدود 10/5درصد کل روایات را شامل میشود. اکتفا بـه موضـع
حاجت، تبویب موضوعی روایات، اختصار کتاب و عقیـده یـا فتـوای خـاص مؤلـف، بخشـی از علـل و
انگیزههای تقطیع روایت در این کتاب بوده است. همچنین از این میان مشخص شـد کـه تقطیـع در
حدود 100روایت که معادل 15/8درصد کل روایات تقطیعشده است، مخل معنای صـحیح یـا کامـل
میباشد.
کلیدواژهها: تقطیع روایت، اختصار در متن، روایات متحد، فهم حدیث، من لا یحضـره الفقیـه،
شیخ صدوق
 

متن کامل مقاله