بررسیِ ساخت، معنی و ریشۀ ده واژۀ کاشانی

Abstract

زبانِ امروزینۀ کاشان و پیرامون، زبانِ فارسیِ معیارِ کشور است و زبانِ بومیِ پیشینِ آن دیرگاهی است که از میان رفته و جز در برخی آبادی‌های پیرامون چون آران، ابوزیدآباد و ... گویشوری ندارد. این زبان یا گویشِ بومی با گذر زمان و بر اثر دگرگونی‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، از میان رفته و تنها واژه‌هایی پراکنده از آن در گفتار روزمره و به‌ویژه در زبان پیرانیان کاشان باقی مانده است. این گفتار پس از درآمدی دربارۀ گویشِ بومیِ فراموش‌‌شدۀ کاشان، با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی به بررسی نمونه‌هایی از واژه‌های کوچه‌ای و عامیانۀ کاشان پرداخته و واژه‌هایی چون تلفه، خونه‌خا، دنابه، کاره، هادر، هندتمو، هووق و... را از جنبه‌های ریشه‌شناسی، ساختاری و معنایی بررسیده و کوشیده است تا منشأ و جایگاه آن‌ها در نظام زبان بومی کاشان مشخص شود. برآیندِ این پژوهش بازنمودنِ این نکته است که واژه‌هایِ کوچه‌ای و عامیانه، وارونۀ پندارِ بسیاری، واژه‌هایی ریشه‌دار و درست و استوارند و یادگارانی از فرهنگ و زبانِ پیشین و دیرینِ ما، و از همین‌روی پاس‌داشتنی، و گردآوری و مستندسازی آن‌ها می‌تواند به حفظ بخشی از میراث زبانی و هویتی منطقه یاری رساند