بررسی تصحیح عبهرالعاشقین (کربن- معین) از نگاه بایسته‌های تصحیح

Abstract

عبهرالعاشقین نوشتة روزبهان بقلی، عارف بزرگ سدۀ ششم، یکی از مهم ترین آثار عرفانی فارسی است که از نگاه آموزه های عرفانی و نثر فارسی جایگاه شایانی دارد. این کتاب در سال 1337 به همّت هانری کربن و محمّد معین، بر پایة دو نسخة ناقص و پرغلط تصحیح و منتشر شد و با وجود تصحیح دیگری به کوشش جواد نوربخش، تا امروز همین تصحیح موردتوجّه پژوهشگران بوده و بیشتر کارهایی که بر بنیاد این کتاب انجام گرفته، بر پایة همین تصحیح بوده است. پژوهش حاضر نشان می دهد که این تصحیح در چه پایه و مایه ای است و صحّت و اعتبار آن چه اندازه است؟ بدینمنظور، به شیوۀ تحلیلی و توصیفی و بر بنیاد بایستگی های تصحیح خوب، این تصحیح را بررسیده و با مقایسة آن با نسخ تازه ای که در دسترس مصحّحان نبوده است، به این نتیجه رسیده ایم که این تصحیح با همة کوشش های مصحّحان، به دلیل نبود نسخه های صحیح و بدخوانی های فراوان، دستخوش افتادگی های بسیار، افزودگی های نابه جا، کژخوانی های فراوان و ... است و نیز فقدان تعلیقات و توضیحاتی برای حل دشواری ها، ذکرنکردن منابع اقوال و اشعار منقول در متن و نداشتن فهرست های کارگشا، ازجمله ایرادها و کمبودهای دیگری است که تصحیح علمی تازه ای از این متن مهم را ضروری می سازد.