پهنه‌بندی حرارتی ـ اقلیم‌کشاورزی انگور در ایران تحت سناریوهای تغییر اقلیم مبتنی بر CMIP6 با استفاده از شاخص هاگلین

چکیده مقاله

تغییر اقلیم و گرمایش جهانی تهدیدی جدی برای پایداری بوم‌نظام‌های کشاورزی، به‌ویژه مناطق مستعد پرورش انگور محسوب می‌شود. بدین منظور، داده‌های دمایی برون‌داد ۹ مدل گردش عمومی جو (GCM) از مجموعه CMIP6، تحت دو سناریوی انتشار SSP2-4.5 و SSP5-8.5 برای دو افق زمانی آینده نزدیک (۲۰۳۰–۲۰۵۹) و دور (۲۰۶۰–۲۰۸۹) مورد استفاده قرار گرفت. برونداد مدل‌ها پس از ریزگردانی آماری و تصحیح اریبی به روش نگاشت توزیع، با داده‌های مشاهداتی ۶۴ ایستگاه همدید برای دوره پایه ۱۹۸۵–۲۰۱۴ اعتبارسنجی شدند. ارزیابی عملکرد مدل‌ها با استفاده از شاخص‌های آماری NSE، KGE، RMSE و PBIAS دقت قابل قبول و توانایی مناسب مدل‌های اصلاح‌شده در بازتولید الگوهای دمایی مشاهده‌شده را تأیید کرد. نتایج محاسبه شاخص هاگلین بیانگر افزایش معنادار پتانسیل حرارتی در سراسر پهنه ایران است؛ به‌گونه‌ای که تحت سناریوی SSP5-8.5 در افق آینده دور، میانگین شاخص هاگلین نسبت به دوره پایه حدود 4/23 درصد افزایش خواهد یافت. تحلیل پهنه‌بندی مکانی نیز نشان داد که مساحت مناطق بسیار گرم (HI > 3000) در افق آینده دور تحت سناریوی بدبینانه گسترش خواهد یافت، در حالی که سهم پهنه‌های معتدل و سرد به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد. این دگرگونی اقلیمی گسترده، به‌ویژه برای تاکستان‌های مناطق تاریخی تولید انگور و سامانه‌های کشاورزی حساس به دما، تهدیدی جدی برای پایداری تولید به شمار می‌رود و ضرورت بازنگری فوری در الگوهای کشت، توسعه راهبردهای سازگاری اقلیم‌محور و برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد علمی را برای تضمین امنیت غذایی و پایداری بخش کشاورزی ایران در دهه‌های آینده آشکار می‌سازد.