جمهوری اسلامی و مسئله تأسیس: آسیب‌شناسی تأسیس و مسئله نهادمندشدن قدرت تأسیس در جمهوری اسلامی ایران

چکیده مقاله

چکیده:
این مقاله مسئله نسبت میان قدرت مؤسس و وضع مستقر را در تجربه دولت مدرن در ایران بررسی می‌کند. استدلال اصلی آن است که سیاست را نمی‌توان صرفاً به نظام‌های تثبیت‌شده حکمرانی یا، در سوی مقابل، به لحظه گسست و تأسیس فروکاست؛ بلکه مسئله اساسی، چگونگی سازمان‌دهی و درونی‌کردن قدرت مؤسس در ساختارهای پایدار حکمرانی است. بر این مبنا، تأسیس نه رویدادی یک‌باره، بلکه فرایندی تاریخ‌مند، متکثر و مستمر تلقی می‌شود که استمرار نظم سیاسی به نحوه رابطه آن با وضع مستقر وابسته است. مقاله با تمرکز بر جمهوری اسلامی ایران استدلال می‌کند که ناتوانی در سازمان‌دهی این رابطه می‌تواند رژیم سیاسی را به ساختاری خودبسته تبدیل کند که بخشی از نیروهای مؤسس خود را به‌مثابه نیرویی بیرونی یا متخاصم بازشناسی می‌کند. برای توضیح این وضعیت از استعاره «بیماری خودایمنی» استفاده می‌شود؛ وضعیتی که در آن سازوکارهای دفاع از نظم سیاسی به مقابله با بخشی از نیروهای درونی و مؤسس همان نظم می‌انجامند. از این منظر، منازعه میان نهادهای انتخابی و انتصابی را نیز می‌توان به‌عنوان یکی از نمودهای حل‌نشده رابطه قدرت مؤسس و وضع مستقر فهم کرد. در نهایت، مقاله تاریخ معاصر ایران را تاریخ تأسیس و بسط دولت مدرن می‌داند و جمهوری اسلامی را پیچیده‌ترین مرحله این فرایند تلقی می‌کند؛ مرحله‌ای که در آن نادیده‌گرفتن تکثر، تاریخ‌مندی و وجه سلبی قدرت مؤسس، امکان بازتولید پایدار نسبت میان دولت و جامعه را با دشواری مواجه کرده است.

واژگان کلیدی: قدرت مؤسس؛ تأسیس؛ جمهوری اسلامی ایران؛ دولت مدرن؛ وضع مستقر؛ حاکمیت؛ خودایمنی سیاسی