تحلیل رفتار متقابلِ شخصیت در رمان سایه کلیدها بر پایه نظریۀ اریک برن

چکیده مقاله

نقد روانشناسیِ رمان، زمینه را برای شناسایی ویژگی‌ها و خواسته‌های شخصیت‌ها و چگونگی و چرایی پیوند میان آن‌ها فراهم می‌کند. نظریۀ تحلیل رفتار متقابل(TA) زاییدۀ اندیشۀ روانشناس آمریکایی-کانادایی، اریک برن است و حالت‌های روانی شخصیت‌ها و رفتار متقابل آن‌ها را تحلیل و آسیب‌شناسی می‌کند. نظریۀ برن، برای تحلیل متن‌های ادبی به‌ویژه متن‌های روایی که شخصیت‌های گوناگونی در جریان آن نقش دارند، شیوه‌ای سودمند به‌شمار می‌آید. در رمان‌هایِ با موضوع جنگ که شخصیت‌ها در شرایط گوناگون، رفتارهایی متفاوت نمایش می‌دهند، این ارزش دوچندان می‌شود. بیش‌تر رمان‌های ابراهیم نصرالله، بازتاب‌دهندۀ بینش و منشِ دوگانۀ شخصیت‌های درگیر در دوی سوی نبرد فلسطینی- اسرائیلی است. وی در ظلال‌المفاتیح از زنی فلسطینی به نام مریم سخن می-گوید که با وجود وطن‌پرستی، جنبه‌های انسانی را فراموش نمی‌کند و به سربازی اسرائیلی و آسیب-دیده به نام ناحوم، پناه می‌دهد. بیش‌تر روایت دربارۀ روزگاری است که سال‌ها از این رخ‌داد گذشته و ناحوم که اکنون افسری در ارتش اسرائیل شده، خواستار نابودی روستای این زن و از میان بردن همۀ نشانه‌های زندگی (سایه‌های کلیدهای خانه‌ها) در آنجاست. این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیلی-توصیفی، حالت‌های چیرۀ کودک، والد و بالغ را در شخصیت‌های رمان سایه‌های کلیدها، بررسی و رفتارهای متقابل را آسیب‌شناسی می‌کند. هدف این است که خواننده دریابد، با تقویت جنبه‌های بلوغ و خردمندی، می‌توان دو سوی درگیر نبردهای فردی و گروهی را از انجام رفتارهای کودکانه باز داشت. ...