کلیله و دمنۀ دستنوشتِ ابوطاهر ویذگُلِی به‌سال 678 قمری

چکیده مقاله

"انگیزۀ فراهم‌آوردن جستار، شناسایی دست‌نوشتی هنری، کهنه و ارزشمند از کلیله و دمنۀ بهرامشاهی است. این دست‌نوشت تنها پس از گذشت صد و چهل سال از ترجمۀ نصرالله منشی، نگاشته شده و دربردارندۀ شماری زیاد از نگاره‌های هنری است و امید می‌رود زمینۀ تصحیح و چاپ آن فراهم شود. در این جستار با بهره‌گیری از روش تحلیلی-توصیفی، کوشش شده کاتبِ دست‌نوشت شناسایی شود. پس از این به مهم‌ترین ویژگی‌های ظاهری (وقف‌نامه‌ها، شمار برگه‌ها، شمار سطرها، گونۀ خط و...) و نوشتاریِ دست‌نوشت (حرف‌های پارسی، نقطه‌ها و...) اشاره و در پایان با نسخۀ اساس مجتبی مینوی در تصحیح کلیله و دمنه سنجیده شده است. از پسوندِ خوش‌نویس روشن می‌شود که ریشه‌ای بیدگلی (کاشانی) داشته، در روزگار پس از یورش مغول، به بغداد رفته و در آنجا پیشۀ کاغذنویسی پیش گرفته است. از این کلیله و دمنه تنها یک نسخه در کتابخانۀ ملی پاریس سراغ داریم و ابوطاهر ویذگُلی آن را به سال 678ق در مدینه‌السلام نگاشته است. نگاره‌های پرشمار دست‌نوشت از کهن‌ترین نقاشی‌های دیده‌شده در کتاب‌های پارسی است. این دست‌نوشت با خط نسخ بسیار زیبا و خوش‌خوان نوشته شده، کمابیش تهی از اشتباه‌های نگارشی است و گویا هیچ افتادگی ندارد. ویژگی‌های نوشتاری دست‌نوشت ابوطاهر نشان از کهنگی سبک و شیوۀ نوشتاری او دارد. در هم‌سنجی دست‌نوشت ویذگلی با نسخۀ اساس مینوی درمی‌یابیم که چینش و بخش‌بندی هر دو یکسان است، ولی بیت‌ها یا نیم‌بیت‌های آن، بیش‌تر است و نشان از گرایش کاتبان پارسی‌زبان به افزودن بیت‌ها دارد. آن‌ها به‌آسانی روا ‌داشته‌اند که بسیاری از واژه‌های متن را کم و زیاد..."