طراحی الگو و ابعاد مؤثر بر سلامت سالمندان در ایران

چکیده مقاله

زمینه و هدف: سالمندی دوره‌ای حساس همراه با تغییرات گسترده فیزیولوژیک و روان‌شناختی است که سلامت چندبعدی فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. طراحی الگوهای حمایتی مؤثر برای این دوره، مستلزم درکی جامع و بومی از عوامل تأثیرگذار است. هدف این پژوهش، تحلیل، ترکیب و بازآرایی مفهومی مطالعات پیشین به‌منظور طراحی یک مدل مفهومی بومی برای تبیین ابعاد مؤثر بر سلامت سالمندان در ایران بود. روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش فراترکیب (متاسنتز) در هفت گام نظام‌مند (شامل جستجو، غربالگری، استخراج، کدگذاری، انتزاع مفاهیم، ایجاد روابط و طراحی مدل) انجام شد. داده‌های کیفی پژوهش، متون ۱۷ مقاله منتخب از پایگاه‌های داخلی (۱۳۹۰-۱۴۰۱) بودند که طی فرآیندی تحلیلی مورد بررسی قرار گرفتند. پایایی فرآیند کدگذاری با مشارکت خبرگان و محاسبه ضریب کاپا (۸۹/۰) تأیید شد. یافته‌ها: از تحلیل و ترکیب عمیق یافته‌های کیفی مطالعات، ۳۹ مفهوم اولیه استخراج و در نهایت در قالب شش مقوله اصلیِ به هم پیوسته سازماندهی شدند: عوامل فردی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، حمایتی و زمینه‌ای. حاصل نهایی این فرآیند تحلیلی، طراحی یک مدل مفهومی یکپارچه بود که این ابعاد و روابط بین آن‌ها را در چارچوب سلامت سالمندان ایرانی ترسیم می‌کند. نتیجه‌گیری: این پژوهش با عبور از جمع‌بندی ساده و با تولید یک چارچوب تحلیلی نوین نشان داد که سلامت سالمندان در ایران پدیده‌ای چندبعدی و متأثر از تعامل پیچیده این شش عامل است. مدل مفهومی ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان نقشه راهی بومی برای برنامه‌ریزی، مداخله و پژوهش‌های آتی در حوزه سلامت سالمندان مورد استفاده قرار گیرد.