واکاوی کیفی تجردزیستی در ایران؛ انتخابی بازاندیشانه در بستر محدودیت‌های ساختاری

چکیده مقاله

ازدواج یکی از بنیادی‌ترین مراحل زندگی انسان و زیربنای حیات اجتماعی است، اما تأخیر در ازدواج و افزایش تجرد، به‌ویژه در میان بزرگسالان، به یکی از دغدغه‌های اجتماعی مهم تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تجربه زیستۀ زنان و مردان مجرد بزرگسال و تحلیل نسبت میان انتخاب فردی و محدودیت‌های ساختاری، از رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای استفاده کرده است. مشارکت‌کنندگان تحقیق شامل 28 زن و مرد مجرد بالای 35 سال شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و استراتژی حداکثر تغییرات انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شدند. یافته‌ها نشان داد که «تجردزیستی به‌مثابۀ انتخابی بازاندیشانه در بستر محدودیت‌های ساختاری» به‌عنوان مقولۀ محوری پژوهش، نتیجۀ تعامل میان فشارهای اقتصادی و فرهنگی، تغییر ارزش‌ها و نگرش‌های فردی، تجربۀ روابط عاطفی ناموفق، و هنجارهای اجتماعی–فرهنگی است و ازاین‌رو برای درک واقعی تجردزیستی، باید آن را در چارچوب تعامل میان انتخاب فردی و شرایط اجتماعی–فرهنگی تحلیل کرد؛ چه‌بسا افراد با ارزیابی عقلانی محدودیت‌های ساختاری و بهره‌گیری از عاملیت فردی، تجرد را به‌عنوان راهبردی منطقی و کم‌ریسک انتخاب می‌کنند.