حمل و نقل درون شهري بخشي از سيستم حمل و نقل است، كه با هدف دسترسي بين كاربري هاي مختلف در محدودة يك شهر، كار عبور و مرور و جابجايي انسان و كالا را بين فضاهاي انطباق يافته برعهده دارد. بحث سيستم هاي حمل و نقل عمومي در شهرها مدت هاست كه از حدود فني و مهندسي فراتر رفته و به يك بحث اجتماعي -  بهداشتي از يك سو و اقتصادي از سوي ديگر بدل گشته است.

حمل و نقل شهري به عنوان يك كاربري بسيار با اهميت به تمامي كاربري هاي ديگر در رفع نيازهاي مردم كمك مي كند. كاربري حمل و نقل يا كاربري ارتباطي اولين كاربري در يك مجموعة مسكوني اعم از شهر و يا روستا است. لذا چه در كشورهاي با ضريب مالكيت اتومبيل زياد و چه در كشورهاي با اين ضريب كم، مسئلة جابجايي مردم با سيستم حمل و نقل عمومي كه مصرف زمين در آن كم، سازگاري آن با محيط زيست زياد و نيز مخارج آن بسيار كمتر از سيستم حمل و نقل شخصي است، بسيار مورد توجه قرار گرفته است.

باتوجه به مشكلاتي كه امروزه در اثر افزايش تعداد وسايل نقليه در شهرهاي بزرگ و متوسط ايران به وجود آمده است، سياست تقويت استفاده از سيستم حمل و نقل عمومي از تدابير ارزنده به شمار مي رود. در اين راستا براي بهينه سازي سيستم حمل و نقل عمومي به منظور خدمات رساني ايمن، مستمر، ارزان، سريع و مطلوب به متقاضيان سفرهاي درون شهري تلاش گسترده اي را بايد آغاز كرد.

اتوبوسراني كه يكي از مهمترين سيستم‌هاي حمل و نقل عمومي شهري به شمار مي‌آيد در كليه كشورها از جمله ايران نقش عمده‌اي را در انجام سفرهاي درون شهري و روزانة شهروندان ايفا مي‌كند. باتوجه به اينكه ديگر سيستم‌هاي حمل و نقل عمومي از قبيل مترو، ترامو،ا قطار سبك شهري و مانند آنها دربيشتر شهرهاي كشور وجود ندارد و يا به بهره‌برداري نرسيده‌اند در حال حاضر اتوبوس تنها وسيله حمل و نقل عمومي است كه حمل انبوه مسافر را در شهرها انجام مي‌دهد. اين در حالي است كه اكثر استفاده كنندگان از سيستم اتوبوسراني شهري، گروهها و اقشار كم درآمد جامعه هستند كه به دليل عدم توانايي مالي لازم، امكان برخورداري از اتومبيل شخصي واستفاده از ساير وسايط نقليه را ندارند. اين سيستم به علت برخورداري از خصوصيات مثبتي چون قابليت انعطاف نسبت به ساير وسايط نقليه عمومي و همچنين نزديكي آن به اتومبيل از لحاظ خدمات رساني موجب خواهد شد كه در آينده دور نيز اين نقش را در اكثر شهرهاي دنيا برعهده داشته باشد.

در شهرهاي ايران شهرداري‌ها در بخش خدمات شهري سه وظيفه اصلي: حمل و نقل شهري، بهداشت محيط شهري و خدمات ايمني را بر عهده دارند كه در اين ميان حمل و نقل شهري به علت داشتن ابعاد و پيامدهاي اقتصادي، زيست محيطي، اجتماعي، امنيتي و مانند اينها از اهميت و اولويت خاصي برخوردار است. وزارت كشور در برنامه پنج ساله اول توسعه اقتصادي اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران سياست برخورداري كليه شهرهاي بالاي 100 هزار نفر جمعيت از سيستم اتوبوسر اني شهري را اتخاذ نمود.

به علت مزايا و ويژگي‌هاي مثبت اين سيستم و ارتقاي كارايي آن برنامه‌ريزي و انديشه راه‌حل‌هاي متعدد مسئولين و متخصصين اين امر نياز مي‌باشد. اين مهم نيز جز از طريق شناخت وضعيت سيستم و مشكلات و تنگناهاي آن ميسر نخواهد شد. لذا اين تحقيق با هدف دستيابي به مسائل مختلف اتوبوسراني شامل عملكرد و نقش سيستم اتوبوسراني شهري و ويژگي‌هاي سيستم اتوبوسراني و غيره... و در نهايت با هدف دستيابي به اهداف و راهبردهاي جهت بهبود وضعيت سيستم و در راستاي نيل به عملكرد مطلوب آن صورت گرفته است.

 پژوهش حاضر درپنج بخش به شرح زير تدوين يافته است.

بخش اول  شامل طرح تحقيق مي باشد  كه درآن  شرح مسأله پژوهشي ، اهداف پژوهش ،اهميت پژوهش، روش پژوهش ، ومحدوديت هاي پژوهش توضيح داده شده است. همچنين درادامه اين بخش ضمن مطرح نمودن  پيشينه تحقيق و تجارب جهاني در زمينه اتوبوسراني شهري به بررسي سيستم حمل ونقل شهري پرداخته شده است .

در بخش دوم ، ساختارهاي مختلف سيستم اتوبوسراني شهري از قبيل : ساختارهاي سازماني و تشكيلاتي ، ساختار منابع انساني ، ساختار تجهيزاتي و ناوگان و ساختار مالي و نظام درآمد و هزينه آن مورد بررسي قرار گرفته شده است.

بخش سوم بيان كننده يك سري ضوابط و استانداردهادرزمينه هايي مانند تجهيزات ايستگاه اتوبوس ، تأسيسات ايستگاه، مكانيابي و فواصل ايستگاه به همراه مطالعه ميداني انجام شده در اين زمينه  در خطوط دوازده گانه سيستم اتوبوسراني شهر كاشان  مي باشد .

در بخش چهارم ،به مطالعه خطوط سيستم اتوبوسراني كه شامل خطوط ويژه ، برنامه هاي حركت در خطوط و اتصال برنامه هاي حركت در خطوط مي باشد پرداخته شده است .

نهايتأدر بخش پنجم عملكرد سيستم اتوبوسراني ، مناسب سازي سيستم حمل و نقل عمومي جهت استفاده معلولين و خصوصي سازي سامانه اتوبوسراني شهري مورد بررسي قرار گرفته شده است.