تحلیل بازتاب سیاست‌های کلی جمعیت در کتاب‌های جامعه‌شناسی ویژه علوم انسانی دوره دوم متوسطه

Abstract

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان بازتاب مؤلفه‌های سیاست‌های کلی جمعیت در کتاب‌های جامعه‌شناسی ویژه علوم انسانی دوره دوم متوسطه طراحی شد. روش: این مطالعه کاربردی و با استفاده از تحلیل محتوای قیاسی مایرینگ اجرا گردید. واحد زمینه شامل کلیه متون سه جلد کتاب جامعه‌شناسی (1 تا 3) دوره دوم متوسطه در سال تحصیلی 1404-1403، مجموعاً 405 صفحه و واحد تحلیل مضامین استخراج‌شده و تطبیق آن‌ها با مؤلفه‌های سیاست‌های کلی جمعیت بود. ابزار گردآوری داده‌ها فهرست وارسی تحلیل محتوا بود که روایی آن با نظر متخصصان آموزش و پایایی آن با ضریب اسکات 0/819 تأیید شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که بازتاب مؤلفه‌های سیاست‌های جمعیتی در کتاب‌های جامعه‌شناسی به‌صورت متوازن نیست. از مجموع ۵۹۸ مصداق از مؤلفه‌های سیاست‌های کلی جمعیت بیشترین فراوانی به مؤلفه «ارتقای امید به زندگی» با ۲۰۲ مورد (33/78٪) و کمترین آن به «تکریم سالمندان» با ۶ مورد (۱٪) تعلق داشت. و در تحلیل ضریب اهمیت با روش آنتروپی شانون بیشترین توجه به «ارتقای امید به زندگی» (0/355) و کمترین به «تکریم سالمندان» (صفر) معطوف شده است؛ در حالی که سایر مؤلفه‌ها به ترتیب اهمیت شامل تسهیل ازدواج (0/200)، تحکیم بنیان خانواده (0/167) توانمندسازی جوانان (0/149) و جوانی جمعیت و بهداشت باروری (0/129) بوده‌است. نتیجه‌گیری: این نتایج نشان می‌دهد که تمرکز اصلی محتوای آموزشی بر ارتقای امید به زندگی است، در حالی که مؤلفه‌هایی مانند تکریم سالمندان و جوانی جمعیت و بهداشت باروری کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. بنابراین بازنگری در تدوین محتوای کتاب‌های درسی برای تقویت موضوعات پرکاربرد و توجه به عرصه‌های مغفول، ضروری است.