بررسی وضعیت توسعه کالبدی- فضایی شهری از منظر شاخص های شهر فشرده (مورد پژوهی: شهر خانقین )
چکیده:
این پژوهش با هدف بررسی وضعیت توسعه کالبدی–فضایی شهر خانقین بر اساس شاخصهای شهر فشرده و ارزیابی میزان انطباق ساختار فضایی این شهر با اصول توسعه فشرده شهری انجام شده است. از نظر هدف، پژوهش کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد کمی و مبتنی بر تحلیلهای آماری است. دادههای پژوهش بهصورت کتابخانهای و اسنادی و همچنین میدانی از طریق پرسشنامه محققساخته گردآوری شده است. جامعه آماری شامل ساکنان شهر خانقین بوده و حجم نمونه بر اساس روش کوکران ۳۸۴ نفر تعیین گردید. ابزار اصلی گردآوری دادهها پرسشنامهای در قالب طیف پنجدرجهای لیکرت و شامل ۴۷ گویه در پنج بعد اصلی شامل تراکم کالبدی و جمعیتی، اختلاط کاربری اراضی، دسترسیپذیری و حملونقل پایدار، سرزندگی و کیفیت فضاهای شهری و پایداری زیستمحیطی کالبدی بوده است. برای تحلیل دادهها از آمار توصیفی و استنباطی شامل میانگین، انحراف معیار، آزمون تی تکنمونهای و آزمون همبستگی پیرسون استفاده شده است. یافتههای پژوهش نشان داد که وضعیت کلی شهر خانقین از نظر تحقق اصول شهر فشرده مطلوب نیست. شاخصهای تراکم کالبدی و جمعیتی، اختلاط کاربری اراضی دسترسیپذیری و حملونقل پایدار، سرزندگی و کیفیت فضاهای شهری و پایداری زیستمحیطی در سطح نامطلوب قرار دارند. خروجی آزمون همبستگی نیز نشان داد بین تمامی شاخصهای شهر فشرده رابطه مثبت و معنادار وجود دارد؛ بهگونهای که بهبود هر یک از ابعاد میتواند موجب ارتقای سایر ابعاد شود و این شاخصها بهصورت یک نظام بههمپیوسته عمل میکنند. در مجموع، نتایج بیانگر آن است که ساختار کالبدی–فضایی شهر خانقین با الگوی شهر فشرده فاصله قابل توجهی دارد و تحقق این الگو مستلزم تقویت همزمان تمامی ابعاد است. بر این اساس، اتخاذ رویکرد یکپارچه در برنامهریزی شهری، کنترل توسعه افقی، ارتقای حملونقل عمومی، افزایش تراکم هدفمند، بهبود کیفیت فضاهای شهری و تقویت ملاحظات زیستمحیطی بهعنوان راهبردهای اصلی پیشنهاد میشود.