بررسی و تحلیل شاخص های تاب آوری شهری در سامرا
چکیده:
پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل وضعیت تابآوری شهری در شهر سامرا کشور عراق با تأکید بر چهار شاخص اصلی شامل اقتصادی، اجتماعی، کالبدی–زیرساختی و نهادی انجام شده است. این مطالعه از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و جامعه آماری آن را شهروندان شهر سامرا تشکیل میدهند که بر اساس آخرین سرشماری رسمی در سال ۲۰۲۵ میلادی، جمعیتی در حدود ۳۰۷٬۵۶۰ نفر دارند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین گردید و در نهایت ۴۰۰ پرسشنامه به روش نمونهگیری تصادفی ساده تکمیل شد. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه محققساخته بود که بر اساس مبانی نظری و شاخصهای استخراجشده از ادبیات پژوهش طراحی شد و در قالب طیف لیکرت پنجدرجهای تنظیم گردید. روایی ابزار از طریق روایی محتوایی و با نظر متخصصان حوزه برنامهریزی شهری و مدیریت بحران تأیید شد. همچنین پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید که نتایج آن نشاندهنده مطلوب بودن همسانی درونی و قابلیت اعتماد ابزار اندازهگیری بود. یافتههای توصیفی نشان داد که میانگین شاخص اقتصادی (۲٫۶۰۸۵)، شاخص کالبدی–ساختاری (۲٫۷۰۹۳) و شاخص نهادی (۲٫۴۷۳۸) پایینتر از حد متوسط (۳) قرار دارند، در حالی که شاخص اجتماعی با میانگین (۳٫۰۶۳۵) در سطح متوسط رو به بالا ارزیابی شده است. این یافته ها بیانگر آن است که تابآوری شهری در سامرا در ابعاد اقتصادی، کالبدی و نهادی در وضعیت نامطلوب قرار دارد و تنها بعد اجتماعی از وضعیت نسبتاً بهتری برخوردار است. نتایج آزمون t تکنمونهای نیز نشان داد که اختلاف میان میانگینهای مشاهدهشده و مقدار معیار در تمامی شاخصها از نظر آماری معنادار است (سطح معناداری کمتر از ۰٫۰۵)، بهگونهای که وضعیت کلی تابآوری شهری در سامرا به جز شاخص اجتماعی (این شاخص در سطح متوسط قرار دارد)، پایینتر از سطح مطلوب ارزیابی میشود. در مجموع، نتایج پژوهش نشان میدهد که ساختار تابآوری شهری در سامرا بیشتر بهصورت بخشی و غیر یکپارچه عمل میکند و در برابر بحرانها از انسجام و کارایی لازم برخوردار نیست. بر این اساس، تقویت زیرساختهای اقتصادی، بهبود نظام کالبدی–زیرساختی، ارتقای کارآمدی نهادی و افزایش همبستگی اجتماعی بهعنوان راهبردهای کلیدی برای ارتقای تابآوری شهری در این شهر پیشنهاد میشود.