ارزیابی چندگانۀ پایداری اکوسیستم بیابان (مطالعۀ موردی: شهرستان مهریز یزد)

Abstract

موضوع: بررسی پایداری بیابان‌ها براساس شاخص‌های طبیعی بین‌المللی یکی از موضوعات محوری فرایند تخریب مناطق خشک و نیمه‌خشک است که در تحقیقات از اهمیت بالایی برخوردار است. عوامل انسانی با تأثیرات قابل توجه بر بیابان‌زایی عامل مهمی در تخریب اراضی به شمار می‌رود. هدف: مطالعۀ حاضر با هدف ارزیابی چندگانۀ پایداری اکوسیستم بیابان در شهرستان مهریز استان یزد انجام شد. روش تحقیق: ازجمله مدل‌های سنجش پایداری که کاربرد فراوانی دارد، بارومتر پایداری و آمیب است. روش‌های بارومتر پایداری و آمیب را با استفاده از دو بُعد رفاه اکوسیستمی از جنبه‌های میزان ارزش مواد غذایی تولیدی پوشش گیاهی برای جوامع انسانی و توانایی میزان حفظ آب پوشش گیاهی و بُعد رفاه انسانی از جنبۀ توانایی درآمدزایی و روابط اجتماعی را پیاده‌سازی می‌کنیم. یافته‌ها: با بررسی در شهرستان‌های ارنان، مهدی‌آباد و ابراهیم‌آباد، تأثیر رفاه اکوسیستمی از رفاه انسانی بر پایداری کل بیشتر است، زیرا موقعیت مکانی و شرایط اقلیمی بهتر باعث پوشش گیاهی بهتر شده است. نکتۀ قابل ‌توجه این است که در ابراهیم‌آباد، رفاه انسانی به‌اندازه‌ای کم است که در وضعیت ناپایداری بالقوه قرار گرفته است، که با پایداری کل این منطقه هم‌خوانی ندارد. همچنین، در فخرآباد و بهادران تقریباً تأثیر هر دو عامل رفاه انسانی و اکوسیستمی بر پایداری کل یکسان است. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش به ما نشان داد که میزان تأثیر عوامل انسانی و اجتماعی در رشد بیابان‌زایی و کنترل این شاخص‌ها در جهان برای جلوگیری از افزایش گستردگی این پدیده اهمیت بسزایی دارد. همچنین می‌توان به کاربردی بودن نتایج به‌دلیل عمق بیشتر در شاخص‌های کمتر برای برنامه‌ریزی‌های سازمانی اشاره کرد. البته قابل ذکر است که به‌دلیل حذف برخی از شاخص‌ها، محدودیت‌هایی در تصمیم‌گیری‌های کلان جامعه و بخش دولتی ایجاد می‌شود.