تحلیل راهبردی حوزه آبخیز فرمشگان به کمک مدل تلفیقی SWOT-AHP با رویکردی کاربردی در مدیریت پایدار منابع طبیعی

چکیده مقاله

هدف از پژوهش حاضر، تحلیل جامع عوامل داخلی و خارجی حوزه آبخیز فرمشگان واقع در شهرستان کوار در استان فارس، باهدف ارائه راهبردهای اجرایی در راستای مدیریت پایدار منابع طبیعی است. در این چارچوب، ضمن شناسایی عوامل مؤثر (شامل وضعیت پوشش گیاهی، فرسایش خاک و کاربری اراضی)، از مدل تلفیقی SWOT-AHP برای اولویت‌بندی و تدوین راهبردهای مدیریت کارآمد حوضه استفاده‌شده است. در این راستا، از رویکرد ترکیبی SWOT-AHP به‌عنوان ابزار تصمیم‌گیری بهره گرفته‌شده است. ابتدا، با استفاده از تحلیل SWOT، نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای حوضه شناسایی و طبقه‌بندی شد. با توجه به چندمعیاره بودن مسئله پژوهش و ساختار سلسله‌مراتبی آن، ابتدا هدف، معیارها و زیرمعیارهای وابسته تعریف شدند. سپس برای تعیین وزن و اهمیت نسبی هر یک، از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی AHP بهره گرفته شد. برای گردآوری داده‌ها، ماتریس مقایسات زوجی هر یک از مؤلفه‌ها و گروه‌ها با استفاده از نظرات 15 نفر از کارشناسان اداره منابع طبیعی تدوین و تکمیل شد. نتایج نشان داد که گروه قوت‌ها با داشتن وزن 0/436، گروه فرصت‌ها با وزن 0/221، گروه تهدیدها با وزن 0/176 و گروه ضعف‌ها با دارا بودن وزن 0/141 به ترتیب رتبه‌های اول تا چهارم را در این حوضه به خود اختصاص داده است. مطابق با رویکرد SWOT-AHP، مهم‌ترین زیرمعیار شناسایی‌شده در حوضه، تنوع گونه‌های گیاهی در ایجاد ظرفیت‌های تکمیلی مرتبط با گروه نقاط قوت بوده که دارای بالاترین وزن نهایی 0/1 است. نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی کاربردی برای تصمیم‌سازی در حوضه‌های مشابه مورداستفاده قرار گیرد و در تدوین برنامه‌های اجرایی مدیریت منابع طبیعی و کاهش آسیب‌های ناشی از بهره‌برداری ناپایدار نقش مؤثری ایفا کند.