بررسی مسجد میرعماد کاشان و کتیبه‌های فرامین حکومتی آن

چکیده مقاله

کاشان شهری با قدمتی دیرینه، بواسطه‌ی بناهای تاریخی و فرهنگی همواره مورد توجه بوده است. یکی از بناهای مهم تاریخی کاشان، مسجد میرعماد است. بنای این مسجد به لحاظ سابقه‌ی ‌معماری و سنگ‌نوشته‌هایش، از اعتباری‌‌‌ ویژه برخوردارست. تعدادی از این سنگ‌نوشته‌ها که به صورت کتیبه‌های حاوی فرامین حکومتی‌اند؛ گویای اطلاعاتی از اوضاع اجتماعی، اقتصادی و روند حکومتی حاکمان عصر خویشند. پرسش‌های اصلی، پژوهش حاضر عبارتند از: مسجد میرعماد‌کاشان دارای چه اعتبار و شاخصه‌ی تاریخی است؟ مضامین اصلی منعکس شده در کتیبه‌های فرامین مسجد میرعمادکاشان کدامند؟ این کتیبه‌ها چه کمکی در درک ما از اوضاع دورانشان می‌نمایند؟ این پژوهش سعی دارد؛ با بهره‌گیری از مشاهدات عینی، و گردآوری اطلاعات از کتب و منابع تاریخی به بررسی، بنای مسجد میرعماد و کتیبه‌های فرامین حکومتی آن، بپردازد؛ و در این راستا با خوانش کتیبه‌ها، مهمترین دغدغه‌های حکومتی آن دوران را شناسایی نماید. یافته ها، نشان می‌دهد که مسجدمیرعماد دیرزمانی بنا گردیده و در سال ۸۶۸ ه.ق به‌دست امیرعمادالدین وزیر جهانشاه قراقویونلوها، مرمت شده و بنام بازساز و واقف آن نامگذاری شده است. طبق تحلیل نوشتار کتیبه‌ها، فرمان‌های حکومتی حاکی از اختلالات و معضلات اجتماعی و اقتصادی در جامعه عصرشان دارد. حاکمان نیز تلاش در جلوگیری از منهیات و فساد اجتماعی و اقتصادی داشته‌اند و برای حصول این مهم از هیچ تلاشی فروگذار نبودند. ولی با توجه به عدم رعایت عاملان حکومتی و تنش‌های داخلی، روند بهبودی با کُندی مواجه بوده است. نبود الگویی واحد در حکمرانی و تناقض ایده‌های حاکمان را بروز اختلال جامعه کرده است. از سوی دیگر حاکمان دارای سیاست‌های متفاوتی برای عملی کردن ارزش‌های حکومتی همچون: توسل به زور در گرویدن عموم به فرقه شیعه در مقابل اعطای تخفیف مالیاتی بر مردمان شیعه، داشته‌اند.