دراسة و نقد أسلوب الإمام فخر الرازی الاحتجاجی على عبدالقاهر الجرجانی فی المجاز العقلی (الکلام الخبری نموذجاً)

چکیده مقاله

مجاز عقلی از جمله مباحث بلاغی است که منشأ پیدایش اختلافِ نظرهایی میان متفکران این حوزه شد. بهطوریکه
عد های با رویه پی چید ه و چندگانه خود سع ی بر زیر سؤال بردن این گونه ادبی را داشتند. در این زمینه، فخر رازی
( ۶۰۶ ه( بر آراء بلاغتدانی همچون عبدالقاهر جرجانی ) ۴۷1 ه( نقد وارد میکند. در پرتو اهمیت مسأله که
واکاوی نحوه اعتراض رازی بر جرجانی است، مقاله حاضر در تلاش است با رویکرد کیفی و روش استقرائی به
نقد و بررسی دیدگا ههای این دو متفکر در مبحث مجاز عقلی با تک یه بر کلام خبر ی بپردازد. از یافتههای تحقی ق
آن است که رازی بهصورت زیرکانهای در مبحث کلام خبری زمینهسازی میکند تا بر مجاز عقلی جرجانی اشکال
بگیرد. به نظر میرسد که وی با باطل کردن خبر در دلالتهای تطابقی، مستقیما مجاز عقلی، در دیدگا ه جرجانی
را هدف قرار میدهد؛ زیرا شی خ در مجاز عقلی دلالت وضعی را قبول دارد و مجاز را در اسناد میداند و ایراد وی
مبنی بر اینکه محوریت سخن جرجانی در مجاز عقلی، فعل بدون فاعل است با استناد به آراء شیخ پیرامون کلام
خبری رد میشود. جرجانی افاده معنا را منوط به اسناد بین مسند و مسندالی ه میداند و از بین دو رکن اول ویت را به
وجود مسندالیه در کلام میدهد که این امر دالّ بر وجود حتمی فاعل و نفیِ دیدگا ه رازی دارد.