بازنمایی ماهی در هنر سفالگری کاشان: مطالعه های در باب فرم، تزئین و دلالت های بصری (قرون 6-8هجری)

چکیده مقاله

آثار سفالین بهجامانده از کاشان در دوران اسالمی،جلوهگر مهارت هنرمند در بهکارگیری عناصر بصری بر بستر سفالینههایی است که با شکل و فرم متنوع وشیوههای تزئین گوناگون زینت یافتهاند. از جمله نقوش پرتکراری که با تنوع در نحوۀ ترسیم بر این آثار نمایان گردیده، نقش ماهی است. این پژوهش با بررسی ماهیهای منقوش بر سفالینههای کاشان در قرون ششم تا هشتم هجری، سعی در شناخت ارتباط میان فرم و تکنیک تزئین سفالینه با چگونگی ترسیم نقش ماهی دارد.در تحلیل این رابطه، از رویکرد گشتالت برای تبیین نحوۀ سازمانیافتگی بصری نقشمایه بر سطح سفالینهها بهره گرفته شده است.در این راستا به پاسخگویی این پرسشپرداخته میشودکه: فرم و تکنیک تزئین سفالینه چه تأثیری بر چگونگی ترسیمنقش ماهی داشته است؟منظور از چگونگی ترسیم،بررسی منطق بصری و سازوکار اجرایی نقشمایه در ارتباط با فرم و تکنیک تزئین است.روش انجام این تحقیق توصیفی_تحلیلی بوده و گردآوری اطالعات و نمونهها با مطالعات کتابخانهای، بررسی سایتهای اینترنتی و بازدید از موزهها صورت گرفته است. یافتههای این مقالهحاکی از آنندکه شکل و فرم سفالینه در ارائۀ فضا و زمینۀ الزم جهت نقشاندازی دخیل است.ازاینروبر ظروف سفالین نسبت به کاشیها تنوع بیشتریدر چیدمان این نقشمایهمشاهده میشود. همچنین تکنیکهای تزئینی در تنوعبخشی به نحوۀ شکلگیری نقشمایۀ ماهیموثرند. جذابیتهای بصری و قابلیتهای زیباییشناختی برخی تکنیکها نظیر زرینفام موجب شده است تا هنرمندان گرایش بیشتری به آنها پیدا کرده و تمرکز تزئینی آثار خود را بر چنین شیوههایی معطوف سازند.