واکاوی نقوش سفالینه های تصویری نیشابور در سده‌های اولیه دوره اسلامی

چکیده:

پژوهش حاضر به واکاوی نقوش سفالینه‌های تصویری نیشابور در دوره نخست ورود اسلام به ایران می‌پردازد و مسئله اصلی آن، تبیین چگونگی بازتاب مفاهیم سیاسی، اجتماعی، دینی و اسطوره‌ای در این تصاویر است. این مطالعه تلاش می‌کند نشان دهد که نقوش سفالینه چگونه فراتر از جنبه‌های تزئینی، حامل معنا و بازتاب‌های فرهنگی بوده و چگونه می‌توان از آن‌ها برای فهم ساختارهای فکری، ارزش‌ها و باورهای مردم نیشابور بهره برد. روش تحقیق به‌صورت ترکیبی و شامل مطالعه کتابخانه‌ای منابع تاریخی و پژوهشی و تحلیل تصویری و محتوایی سفالینه‌ها انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نقوش سفالینه‌ها با بهره‌گیری از استعاره‌های ادبی و نشانه‌های اسطوره‌ای، بازتاب‌های چندلایه‌ای از قدرت سیاسی، روابط اجتماعی، باورهای دینی و جهان‌بینی مردم نیشابور ارائه می‌کنند و به این ترتیب، بینشی عمیق‌تر نسبت به هویت فرهنگی و تاریخ اجتماعی آن دوره فراهم می‌آورند. این واکاوی نشان می‌دهد که سفالینه‌ها نه تنها آثار هنری، بلکه مدارکی برای بازسازی روایت‌های فرهنگی و اجتماعی دوره نخست ورود اسلام به ایران هستند و می‌توانند نقش مهمی در پژوهش‌های تاریخی و فرهنگی ایفا کنند. همچنین این مطالعه با ارائه تحلیلی از نمادها و معانی نهفته در این آثار، افق‌های تازه‌ای برای پژوهش‌های آینده در حوزه هنر و فرهنگ ایران در دوره اسلامی فراهم می‌آورد.