شناسایی ترکیبات اسانس و عصاره فنلی بذرهای باریجه (Ferula gummosa): ارزیابی فعالیت‌های زیستی و سیتوتوکسیک

چکیده مقاله

باریجه (Ferula gummosa) گیاه دارویی سنتی است، با این حال فعالیت‌های زیستی ترکیبات بذرهای آن کمتر شناخته شده است. در این مطالعه، ترکیب فیتوشیمیایی اسانس و عصاره فنولی شناسایی و ویژگی‌های سیتوتوکسیک، بیان ژن PTGS2 و برهم‌کنش‌های مولکولی (داکینگ) آن‌ها با COX-2 در سلول‌های کارسینومای ریه (A549) و سلول‌های غیربدخیم (HUGU) ارزیابی شد. آنالیز GC–MS نشان داد α-پینن، β-پینن و سزکوئی‌ترپن‌های اودسمول ترکیبات فرّار غالب، و آنالیز HPLC اسید فرولیک، رزمارینیک و روتین ترکیبات فنولی اصلی هستند. تیمار با اسانس موجب کاهش وابسته به دوز و زمان در زنده‌مانی سلولی شد؛ مقادیر IC₅₀ در HUGU از ۴.۴۵ به ۱.۷۷ و در A549 از ۵.۵۲ به ۲.۹۵ μL/mL (پس از ۲۴ و ۴۸ ساعت) کاهش یافت. عصاره فنولی در مراحل اولیه حساسیت بیشتری در HUGU نشان داد، در حالی که A549 عمدتاً در ۴۸ ساعت سیتوتوکسیسیتی قابل‌توجهی نشان دادند. تحلیل بیان ژن نشان داد پس از مواجهه با اسانس و عصاره، القای معنی‌دار PTGS2 در A549 رخ داد، در حالی که در HUGU هیچ بیانی مشاهده نشد؛ که نشان‌دهنده پاسخ التهابی اختصاصی سلول‌های سرطانی است. یافته‌های داکینگ مولکولی نیز تأیید کرد که اسیدهای فنولی پایدارترین برهم‌کنش‌ها را با COX-2 (PTGS2) داشتند و پس از آن سزکوئی‌ترپن‌های اکسیژنه قرار گرفتند. در مجموع، بذرهای F. gummosa منبعی از ترکیبات زیست‌فعال فنولی و ترپنوئیدی با توان سیتوتوکسیسیتی انتخابی و تعدیل مسیرهای PTGS2 در کارسینومای ریه هستند که مطالعات مکانیزمی بیشتر را توجیه می‌کنند.