گونه شناسی خانه های سنتی محلات تاریخی کاشان (موردمطالعاتی: خانۀ فرشچی در محلۀپنجه شاه)

چکیده مقاله

در معماری مرکز ایران، خانه از اجزای گوناگونی تشکیل شده است که از مهمترین آنها میتوان به حیاط اشاره کرد. حیاط با سلسله مراتبی مشخص پس از ورودیخانه قرار گرفته و نقش مهمی در سازماندهی فضایی بنا ایفا میکند.اکثرخانه های واقع شده در شهر تاریخی کاشان دارای یک، دو یا چند حیاط مرکزی هستند که بر اساس مطالعات انجام شده، به منظور دستیابی به شرایط آسایش، با ترکیببندی متناسب و هماهنگ با شرایط محیطی و اقلیمی شکل گرفتهاندو نقش ویژهای در سازماندهی فضاهای اطراف خود دارند. در این پژوهش ضمن معرفی خانۀ تاریخی فرشچی در محلۀ قدیمی پنجهشاه، که برای اولینبار مورد برداشت قرار گرفتهاست،بهمنظورشناسایی کالبدی آن نیزبا ساختار معماری سه گونه خانۀ تاریخی دیگر در کاشانمورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است. در این پژوهش با روشی توصیفیتاریخی، با بررسی تصاویر هوایی و برداشتهای میدانی وضع موجودوهمچنین کسب آگاهی از مطلعان و مالکان خانۀ فرشچی، تالش گردید طرح اولیۀ این خانه در دورۀ قاجار بازیابی و ترسیمشده،ساماندهی فضایی آن با خانه های هم دورۀ خود مقایسه شود. در پایان این نتیجه حاصل شد که طراحی توده گذاری در اطراف حیاط و جانمایی حوض در این خانه با سایر خانههای مقایسه شده تفاوتهایی دیده میشود و از این طریق میتوان به فرم خاصی از طراحی فضای پیرامونی پی برد که به شکل عصایی نمایان شده است و جانمایی حوض از میان باغچه های حیاط به جبهۀ جنوبی ساختمان نزدیک شده است. در نتیجه به لحاظ ترکیب سازماندهی فضایی، میتوان این خانه را در زمرۀ خانه های خاص کاشان به حساب آورد.