بازآفرینی اسطوره ققنوس در شعر معاصر فلسطین با تکیه بر رویکرد میرچا الیاده

چکیده مقاله

اسطوره، نیرویی فعال با وزنی کلان و منشور عملی جوامع بدوی است. شاعران و نویسندگان بسیاری با پیوند اسطوره­ی انسان بدوی به زندگی انسان امروزی، به دنبال رساندن منظوری خاص از دغدغه­های خود هستند. شاعران فلسطینی با دستمایه قرار دادن اسطوره­های گوناگون  و از جمله اسطوره­ ققنوس، تصویری شاعرانه و گاه امیدوارانه از آلام و رنج­های خود به نمایش می­گذارند؛ آنان به عبارت «مرگ پایان خط است» جامه­ی بطلان می­پوشانند و با وجود سوختن در آتش ظلم و ستم رژیم غاصب، امیدوار به زنده­شدن و برخاستن از خاکستر مقاومت­ها و آرزوها هستند. این پژوهش با روش توصیفی_تحلیلی و با تکیه بر نظریه­ی اسطوره­شناسی «میرچا الیاده» به بررسی خوانش­های شاعران معاصر فلسطین از جمله سمیح القاسم، فدوی طوقان، محمود درویش و معین بسیسو نسبت به اسطوره­ی ققنوس می­پردازد. با توجه به آرای الیاده در چگونگی بازگشت اسطوره‌ها به زمان نخستین، نگارندگان در این جستار به دنبال کشف چگونگی بازگشت پرنده‌ی ققنوس به زمان نخستین، به عنوان مفهومی مهم در الگوی اسطوره‌شناسی الیاده هستند تا به این مسأله پاسخ دهند که شاعران یادشده با کاربست اسطوره مورد مطالعه به خلق چه مضامینی در سروده‌های خود پرداخته‌اند. بدین منظور، با توجه به اینکه هدف این مقاله در وهله اول کشف مضامین سروده‌های شاعران فلسطین با درون‌مایه‌ی اسطوره‌ای (اسطوره ققنوس) است، ابتدا به بازخوانی این اسطوره در سروده‌ی این شاعران پرداخته‌ایم، سپس اسطوره‌ی ققنوس بنا بر آرای الیاده بررسی و در نهایت به تطبیق این نظریه با سروده­های شاعران پرداختیم. نتایج این پژوهش نشان داد که سمیح القاسم با نگاهی مأیوس، تنها از ویژگی‌های پرنده‌ی ققنوس برای تصویرسازی شعری استفاده می‌کند. فدوی طوقان و معین بسیسو با کاربست این اسطوره، به بیان اهداف سیاسی و اجتماعی می‌پردازند و در مقابل کاربست این اسطوره در شعر محمود درویش در خدمت مفاهیم شخصی است.