مؤلفه‌های سبک اعترافی در«اعتراف‌باز» شهلا زرلکی و بازنمایی مسائل اجتماعی مرتبط با زنان و خانواده در آن

Abstract

ادبیات اعترافی، گونه‌ای ادبی است که اندیشه‌ها و جزئیات پنهان زندگی شخصی و اندیشه‌های نویسنده را به‌صراحت تبیین ‌می‌کند. از آن جا که بسیاری از کنش‌ها و واکنش‌های انسان‌ تحت ‌تأثیر وقایع و سنّت‌های رایج اجتماعی است؛ پس اعترافات افزون بر انعکاس اندیشه‌ها و درونیات فرد، اوضاع اجتماعی و ایدئولوژی‌های پنهان جامعة اعتراف‌کننده را نیز بازتاب ‌می‌دهد و می‌تواند محملی برای شناخت جامعة نویسنده باشد. مقالۀ حاضر، مؤلفه‌های سبک اعترافی و بازتاب موضوعات اجتماعی مربوط به زنان در کتاب اعتراف‌باز شهلا زرلکی را بررسی ‌می‌کند. نگارندگان می‌کوشند به شیوۀ توصیفی- تحلیلی مبتنی بر متن اعتراف‌باز به این پرسش‌ها پاسخ ‌دهند که‌ کدام مؤلفه­های ادبیات اعترافی در خود زندگینامۀ اعترافی زرلکی یافت می­شوند؟ و زرلکی چگونه با عبور از برخی محدودیت‌های اجتماعی، خویشتنِ پرتلاطم و روحیۀ سرکش و مقاوم، اما لبریز از لطافت زنانه را تبیین ‌کرده ‌است؟ یافته‌ها نشان ‌می‌دهد زرلکی کوشیده‌ است در خود زندگینامۀ اعترافی خویش با روش­های خاطره­گویی و قصه‌گویی و با محوریت مؤلفه‌های اساسی ادبیات اعترافی؛ از قبیل ارتباط با بستر تاریخی و بیان حوادث، بازگشت درونی و ارزیابی مداوم «خود»، بیان جنبه‌های پنهان زندگی، تبیین تجارب زیستۀ خویش و سنت­های فرهنگی، انعکاس تأثیر زمان و مکان بر شکل‌گیری هویت راوی، خوانش بدن و رسیدن به خودشناسی؛ اعترافات دورۀ کودکی تا هجده­سالگی خود را که موضوعات اجتماعی زنان؛ مثل زنانگی؛ عوامل شخصی، خانوادگی و فرهنگی آزاردهندۀ زنان در جامعه؛ توجه به پیشینۀ تاریخی و اصالت خانوادگی، اشاره به فقدان رابطۀ عاطفی بین همسران، سکوت تحمیلی و... را بازنمایی می­کند با زبان صمیمی، جزئی‌نگری، ساختار پرسشی و استفاده از زاویۀ دید اول شخص تبیین کند.