زنان و نقش آنهادر جامعه براساس سرودههای عاشقانه آنها (با تأکید بر ترانه‌های عامیانه و فولکلوریک)

چکیده مقاله

این پژوهش به بررسی سروده‌های عاشقانۀ زنان در قالب ترانه‌ها و اشعار عامیانه و فولکلوریک ایران می‌پردازد و می‌کوشد از خلال آن‌ها به بازشناسی جایگاه اجتماعی، فرهنگی و سیاسی زنان در میان طبقات عامۀ جامعۀ ایرانی دست یابد. در حالی‌که روایت‌های تاریخی و رسمی، اغلب زنان را در چارچوب محدودیت‌های اجتماعی و در حاشیۀ حیات فرهنگی نشان می‌دهند، ترانه‌ها و اشعار شفاهی زنان تصویر متفاوتی ارائه می‌کنند. این آثار بیانگر آن‌اند که زنان با بهره‌گیری از زبان شعر و موسیقی، نه‌تنها احساسات شخصی و عاطفی خود را ابراز کرده‌اند، بلکه به‌صورت نمادین و گاه صریح به مسائل اجتماعی، اقتصادی، طبقاتی و حتی سیاسی واکنش نشان داده‌اند. تنوع زبانی و بومی این اشعار، گسترۀ مضامین و حضور فعال زنان در مقام خالق، راوی و اجراکننده، نشانگر عاملیت و کنشگری آنان در عرصۀ فرهنگ عامه است. شعر عامیانۀ زنان را می‌توان عرصه‌ای دانست برای بروز میل، مقاومت، آگاهی و هویت زنانه؛ فضایی که در آن، نظام مردسالارانۀ حاکم بر فرهنگ رسمی و نوشتاری، تضعیف شده و صدای زنان به شکلی آزادتر و خودانگیخته‌تر شنیده می‌شود. بدین‌سان، این پژوهش می‌کوشد شعر عامیانه را به‌مثابۀ متنی فرهنگی بخواند که از خلال آن، تاریخ ناگفته و زیست روزمرۀ زنان ایرانی بازخوانی می‌شود.