دوازده نقد به محتوا و روشهای توضیح مطلب در کتابهای هدیه‌های آسمان دوره ابتدایی

Abstract

درس هدیه‌های آسمان یکی از دروس بسیار مهم در نظام آموزش و پرورش ایران است که غایت بنیادین آن آموزش اخلاقی و مذهبی فراگیران است. هدف پژوهش حاضر نقد محتوا و روشهای توضیح مطلب در کتابهای هدیه‌های آسمان دوره ابتدایی است. پژوهش از نوع کیفی ترکیبی و مبتنی بر سه‌سوسازی روش‌شناختی است. به این معنا که برای تبیین دعاوی از چندین روش بهره‌گیری شده است و افزون بر واکاوی مفهومی محتوای کتابهای هدیه‌ها و استناد به یافته‌های پژوهشی، کتابهای مزبور بر اساس شش رویکرد توضیحی، در محیط نرم‌افزار کیفی اطلس تی. تحلیل شده‌اند. برای آزمون آماری فراوانیها از جداول توافقی پیشرفته و روش بونفرونی استفاده شده است. بر اساس تحلیلها دوازده نقد در هم تنیده در مورد کتابهای هدیه‌های آسمان قابل طرح است: 1) تفاوت شکل و قالب محتوای این کتابها با محیط واقعی دانش‌آموزان؛ 2) وجود توضیحات مبهم در متن کتابها؛ 3) انتظار پایبندی کودک به تمامی ابعاد دین؛ 4) ایجاد تعارضات روان‌شناختی در فراگیران؛ 5) فقدان رویکرد منسجم در مورد اعمال مستحبی؛ 6) عدم تأکید متعادل بر آموزه‌های اسلامی؛ 7) ترس و شرم پنهان در آموزش دستورات؛ 8) عدم استفاده کافی از روشهای نوین آموزش اخلاق؛ 9) غلبه رویکرد دیسیپلینی در توضیح مطالب؛10) توضیح نامناسب مفاهیم انتزاعی؛ 11) پرسشگری یا طرح مسئله به‌صورت القایی؛ و 12) مغفول ماندن برخی از مفاهیم اساسی. با عنایت به استدلالها و مثالهای مورد بحث، بازنگری اساسی در محتوا و روشهای توضیح مطلب در کتابهای هدیه‌های آسمان ضروری به نظر می‌رسد. پیام اصلی پژوهش حاضر این است که مطالب و توضیحات کتابهای هدیه‌ها باید با شرایط روان‌شناختی فراگیران و واقعیتهای خانوادگی و اجتماعی آنها متناسب باشد.درس هدیه‌های آسمان یکی از دروس بسیار مهم در نظام آموزش و پرورش ایران است که غایت بنیادین آن آموزش اخلاقی و مذهبی فراگیران است. هدف پژوهش حاضر نقد محتوا و روشهای توضیح مطلب در کتابهای هدیه‌های آسمان دوره ابتدایی است. پژوهش از نوع کیفی ترکیبی و مبتنی بر سه‌سوسازی روش‌شناختی است. به این معنا که برای تبیین دعاوی از چندین روش بهره‌گیری شده است و افزون بر واکاوی مفهومی محتوای کتابهای هدیه‌ها و استناد به یافته‌های پژوهشی، کتابهای مزبور بر اساس شش رویکرد توضیحی، در محیط نرم‌افزار کیفی اطلس تی. تحلیل شده‌اند. برای آزمون آماری فراوانیها از جداول توافقی پیشرفته و روش بونفرونی استفاده شده است. بر اساس تحلیلها دوازده نقد در هم تنیده در مورد کتابهای هدیه‌های آسمان قابل طرح است: 1) تفاوت شکل و قالب محتوای این کتابها با محیط واقعی دانش‌آموزان؛ 2) وجود توضیحات مبهم در متن کتابها؛ 3) انتظار پایبندی کودک به تمامی ابعاد دین؛ 4) ایجاد تعارضات روان‌شناختی در فراگیران؛ 5) فقدان رویکرد منسجم در مورد اعمال مستحبی؛ 6) عدم تأکید متعادل بر آموزه‌های اسلامی؛ 7) ترس و شرم پنهان در آموزش دستورات؛ 8) عدم استفاده کافی از روشهای نوین آموزش اخلاق؛ 9) غلبه رویکرد دیسیپلینی در توضیح مطالب؛10) توضیح نامناسب مفاهیم انتزاعی؛ 11) پرسشگری یا طرح مسئله به‌صورت القایی؛ و 12) مغفول ماندن برخی از مفاهیم اساسی. با عنایت به استدلالها و مثالهای مورد بحث، بازنگری اساسی در محتوا و روشهای توضیح مطلب در کتابهای هدیه‌های آسمان ضروری به نظر می‌رسد. پیام اصلی پژوهش حاضر این است که مطالب و توضیحات کتابهای هدیه‌ها باید با شرایط روان‌شناختی فراگیران و واقعیتهای خانوادگی و اجتماعی آنها متناسب باشد.