تحلیل انگاره مرگ‌آگاهی در محتوای کتاب‌های ادبیات فارسی دوره متوسطه دوم

چکیده مقاله

هدف: پژوهش حاضر به منظور تحلیل محتوای کتاب‌های ادبیات فارسی دوره متوسطه دوم از منظر انگاره مرگ‌آگاهی و بررسی نحوه بازتاب این مفاهیم انجام شد. روش: این پژوهش کاربردی، با روش تحلیل محتوای قیاسی-تماتیک و بر پایه رویکرد مایرینگ انجام شد. واحد زمینه پژوهش شامل: تمام متون، اشعار، تمرین‌ها و کارگاه‌های پژوهشی کتاب‌های فارسی و نگارش پایه‌های دهم تا دوازدهم چاپ ۱۴۰۳ (در مجموع ۹۰۴ صفحه) بود. واحد تحلیل، مضامین مرتبط با مؤلفه‌های مرگ‌آگاهی را در بر می‌گرفت. روایی مفهومی مضامین با نظر متخصصان تربیتی تأیید شد و پایایی آن با استفاده از ضریب اسکات (80/0) سنجیده شد. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها ۴۱۵ مصداق مرتبط با چهار مقوله مرگ‌آگاهی را نشان داد که در قالب‌های مختلف متنی و ادبی پراکنده بودند. بررسی بسامد مؤلفه‌ها نشان داد بعد زیست‌شناختی بیشترین و بعد فرهنگی کمترین نمایانگری را دارد. تحلیل آنتروپی شانون نیز اهمیت نسبی مؤلفه‌ها را به‌ترتیب عاطفی (260/0)، زیست‌شناختی (252/0)، فرهنگی (245/0) و متافیزیک (244/0) نشان داد. همچنین، بیشترین اهمیت مؤلفه‌ها به پایه دوازدهم (346/0) و کمترین آن به پایه یازدهم (314/0) اختصاص یافت. نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از آن است که هرچند مفهوم مرگ‌آگاهی در کتاب‌های ادبیات فارسی بازتاب یافته است، اما از عمق و تنوع کافی برای پرورش درک چندبعدی دانش‌آموزان برخوردار نیست. بنابراین، پیشنهاد می‌شود مؤلفان و برنامه‌ریزان درسی با بهره‌گیری از قالب‌های ادبی و پرسش‌های فلسفی، محتوای مرتبط با مرگ‌آگاهی را بازآفرینی و غنی‌سازی کنند تا زمینه ارتقای آگاهی فلسفی و نگرش معناگرانه در دانش‌آموزان فراهم گردد.